Baner

Omacnica prosowianka

Omacnica a Fuzariozy

Grzyby z rodzaju Fusarium to obecnie najgroźniejsze patogeny wywołujące choroby kukurydzy. Są odpowiedzialne za rozwój dwóch chorób o ekonomicznym znaczeniu: fuzariozy kolb oraz fuzariozy łodyg (zwanej zgnilizną korzeni i zgorzelą podstawy łodygi). Choroby te mogą powodować bezpośrednie i pośrednie ubytki w plonie kukurydzy, pogarszać jego jakość, a zwłaszcza skazić go mikotoksynami, których poziom zawartości m.in. w ziarnie oddawanym do skupu jest poddawany rygorystycznej kontroli w oparciu o ustalone normy.

Omacnica prosowianka to jeden z kilku szkodników kukurydzy, który odgrywa ogromną rolę w zwiększaniu podatności roślin na porażenie przez fuzariozy. W miejscach żerowania gąsienic szybko dochodzi do rozwoju patogenów. Wykazano także, że gąsienice omacnicy prosowianki mogą być wektorami grzybów fuzaryjnych, zwłaszcza grzyba Fusarium moniliforme – będącego jednym ze sprawców fuzariozy kolb.


Rozwój i objawy fuzariozy łodyg

Zarodniki grzybów z rodzaju Fusarium zimują w glebie, na porażonych resztkach pożniwnych kukurydzy i innych zbóż, a także mogą znajdować się na okrywach owocowo-nasiennych ziarniaków. Zarodniki patogenów z miejsc zimowania przenoszone są na rośliny kukurydzy przez wiatr lub wraz z rozpryskującymi się na powierzchni gleby kroplami deszczu. W szczególności ich wnikaniu do tkanek sprzyjają uszkodzenia powodowane przez gąsienice omacnicy prosowianki drążące kanały w łodygach. Rozwój fuzariozy łodyg może być także następstwem wcześniejszego, porażenia roślin przez zgorzel siewek, w sytuacji gdy siewka nie ulegnie zniszczeniu. W miejscu znekrotyzowanych, obumarłych tkanek, grzyb wytwarza struktury składające się z wielu strzępek (sporodochia) na których powstają zarodniki konidialne rozprzestrzeniające się w łanie przez wiatr i deszcz. Również migrujące po polu gąsienice omacnicy prosowianki mogą aktywnie przenosić zarodniki patogena z rośliny na roślinę.

Pierwsze objawy porażenia widoczne są od lipca. Liście zainfekowanych roślin zaczynają stopniowo więdnąć, żółknąć i zasychać od dołu ku górze. Cała roślina staje się chlorotyczna i osłabiona we wzroście. Kolby wskutek rozpadu tkanek nasady, zwieszają się czubkami w dół, przedwcześnie dojrzewają, a ich ziarniaki są słabiej wypełnione. Wewnątrz łodygi następuje stopniowy rozkład tkanek skutkujący zakłóceniem transportu wody i substancji odżywczych, co zmniejsza wysokość plonu zielonej masy, a także ziarna. Wraz z dalszym rozwojem grzybni i gniciem tkanek węzłów oraz międzywęźli, rośliny często nie są w stanie utrzymać pozycji pionowej i łamią się powyżej miejsca silnego uszkodzenia. Najgroźniejsze są złomy łodyg poniżej kolby. W miejscu rozwoju grzyba można dostrzec białawą lub różowawą grzybnię, a także czernienie tkanek i ich gnicie.


Rozwój i objawy fuzariozy kolb

Zarodniki grzybów z rodzaju Fusarium zimują w glebie, na porażonych resztkach pożniwnych kukurydzy i innych zbóż, a także mogą znajdować się na okrywach owocowo-nasiennych ziarniaków. Z zarodników przetrwalnikowych (chlamydospor), w warunkach wysokiej temperatury i wysokiej wilgotności powstają zarodniki konidialne przenoszone przez wiatr na rośliny kukurydzy. Rozwój fuzariozy kolb może być także wynikiem wcześniejszej infekcji rośliny przez fuzariozę łodyg, gdy grzybnia z łodygi przerasta do kolby. Nowym infekcjom sprzyjają uszkodzenia kolb powodowane przez szkodniki (zwłaszcza omacnicę prosowiankę,), a także pęknięcia ziarniaków wywołane różnego rodzaju stresem. Na powierzchni porażonych liści okrywowych kolb i ziarniaków tworzą się zarodniki konidialne, które są przyczyną rozprzestrzeniania się choroby na całą plantację. Znane są także stadia doskonałe Fusarium, które należą do rodzaju Gibberella. W stadium doskonałym, w którym zachodzi proces płciowy sprawca rozwija się saprofitycznie na resztkach roślinnych. Owocniki grzybów Gibberella spp. powstają na resztkach pożniwnych jesienią lub wiosną. Zarodniki (askospory) uwalniane z zarodni (worków) przenoszone są na nadziemne części roślin, gdzie kiełkują i dokonują infekcji. Najbardziej wrażliwe na infekcje są znamiona słupków żeńskich kwiatów. Na roślinie zarodniki workowe kiełkują, strzępka wnika przez łagiewkę pyłkową do zarodka, a następnie grzybnia prze-rasta do rdzenia kolby, skąd opanowuje kolejne ziarniaki. Dalej sprawca rozprzestrzenia się przez zarodniki konidialne.

Objawy chorobowe widoczne są na kolbach w okresie mlecznej i woskowej dojrzałości ziarna. Mogę obejmować liście okrywowe kolb oraz ziarniaki na których pojawia się biała, różowa lub czerwona grzybnia. Przy wczesnym porażeniu ziarniaków przeważnie dochodzi do ich obumierania. Późniejsze infekcje prowadzą do słabszego wypełnienia ziarniaków, pojawiania się na nich ciemnych plam, ich matowienia i pękania, a także infekcji wtórnych powodowanych przez inne patogeny. Niekiedy objawem fuzariozy jest także porastanie ziarniaków jeszcze na kolbach, co związane jest z zaburzeniami biochemicznymi

 

Copyright: Paweł K. Bereś - kopiowanie, upowszechnianie bez wiedzy Autora zabronione